Ticaret Borsası Nedir? Ne İş Yapar? (Borsa nasıl oynanır)

Uzun yıllardır gelişen ticari ilişkileri düzenleyecek, ilgili yasalar kapsamında ticari ürünlerin el değiştirmesi süresince alıcı ve satıcılara yol gösterecek kurumlara ihtiyaç duyulmuştur. Aynı zamanda borsaya dahil olan ürünlerin fiyatlarını arz ve talep çerçevesinde belirleyecek ve satılmasında öncü olacak yerlere de gereksinim oluşmuştur. Ticaret borsaları da genellikle tüccarlardan oluşan ve belirtilen ihtiyaçlara cevap vermek üzere kurulmuş olan kurumların genel adıdır.

İnternetten Kazançlı Yatırım Fırsatlarını Risk Almadan Değerlendirin!
Bilgi Almak için Tıklayın.

Ticaret borsasının işleyişiyle hisse senetlerinin işlem gördüğü Borsa İstanbul’un işleyişinde bazı benzerlikler vardır. Bu benzerlikler yüzünden iki kurumun da adında borsa kelimesi yer alır. Hisse senedi alıp satan yatırımcıların bildiği gibi hisse senetleri fiyatları arz ve talep dengesinin sonucunda oluşur. Benzer şekilde ticaret borsalarında da satılan ürünlerin fiyatları arz ve talep dengesinin sonucudur. Ancak Borsa İstanbul’da el değiştiren varlıklar şirketlere ait hisse senetleridir. Ticaret borsasında ise el değiştirenler hisse senetleri değil, çoğunluğu tarım ürünlerinden oluşan gerçek mallardır.

Sonraki paragraflarda ise ticaret borsasının ne olduğunu, görevlerinin neler olduğunu ve ticari hayatta rol alan yatırımcılara ne gibi katkılar sağladığını inceleyerek ticaret borsalarını anlatmaya çalışacağız.

Ticaret Borsası Nedir?

Ticaret borsası, hisse senetlerine yapılan yatırımlar gibi gerçek malların el değiştirmesi sonucu oluşan piyasayı, kontrol eden ve aslında ticari hayatı kolaylaştırmayı amaçlayan kuruluşlardır. Bu kuruluşlar, arz ve talep dengesi ile oluşan fiyatlar altında alıcı ve satıcıları buluşturarak ticari hayatın aktif bir şekilde işlemesine yardımcı olur. İlgili kanuna göre de tanımını yapacak olursak; “Ticaret borsaları, bu kanunda yazılı esaslar çerçevesinde borsaya dâhil maddelerin alımı, satımı ve borsada oluşan fiyatlarının tespit, tecil ve ilanı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan kamu tüzel kişiliğine sahip kurumlardır.”

Tanımdan da anlaşılacağı gibi ticaret borsaları, ticari hayatta çok büyük rol oynayan kuruluşlardır. Örneğin ticaret borsalarının en önemli işlevlerinden birisi, piyasada yer alan ürünlere sahip olan satıcılar ile o ürünleri almak isteyen alıcıları buluşturmasıdır. Bu sayede, satıcılar en iyi fiyattan ellerindeki ürünleri hızlı bir şekilde satabilirken, alıcılarda alacakları ürün için satıcı bulamama gibi sorunlardan kurtulmuştur.

Ticaret borsaları, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) bağlı kuruluşlardır. Ülkemizde ihtiyaç halinde yerleşim birimlerine ticaret borsası açılması gibi görevler TOBB’a aittir.

Ticaret Borsalarının Görevleri Nelerdir?

Ticaret borsalarında alınıp satılan mallar için kanun tarafından belirlenen kıstaslar mevcuttur. Bu kıstaslara uyan ürünler ancak ticaret borsalarında alınıp satılan ürünler içerisine dâhil edilebilir. Kanunun belirlediği ölçütler ise genellikle ürünün kolay alınıp satılabilmesi, ürünün çabuk bozulmayacak bir ürün olması ve belirtilen ürün için rekabetin mevcut olması çerçevesindedir. Bu kıstaslara uyan ürünlere sahip olan tüccarlar, ticaret borsalarına başvurarak üye olabilir ve ürünlerine kolaylıkla alıcı bulabilir. Ticaret borsalarının koyduğu bir ürünün rekabetinin çok olması şartı, o ürünün satılmasını kolaylaştırmak için konulan bir şarttır. Dolayısıyla ticaret borsasının ürünlerin kabulü için koyduğu bu şart, ticaret borsasının alım ve satım işlemlerini kolaylaştıran en önemli görevlerinden biridir.

Ticaret borsalarının görevleri, 5174 sayılı kanunda açıkça belirtilmiştir. Bu görevler;

• Borsaya dâhil maddelerin alım ve satımını tescil etmek,
• Fiyatlarını tespit ve ilan etmek,
• Alıcı ve satıcıların yükümlülüklerini yönlendirecek düzenlemeler yapmak,
• Yurtiçi ve yurtdışı piyasaları takip ederek ilgili ürünlerin fiyatlarının takibini yapmak,
• Borsa ile ilgili konularda siyasi organlara başvuruda bulunarak ticari hayatın işlemesini kolaylaştırıcı adımlar atmak ticaret borsalarının görevleri arasında sayılabilir.

Bu gibi görevler, ticaret borsalarını vazgeçilmez hale getirerek ticaret borsasına olan talebi gün geçtikçe artırmaktadır. Çünkü her geçen gün, il ve ilçe merkezlerinde ticaret borsası ihtiyacı artmaktadır.

Ticaret Borsasının Yararları

Ticaret borsaları, kuruluş amaçları doğrultusunda üyelerine çok daha kolay işleyen bir ticari hayat sunmaktadır. Ticaret borsalarının faydalarını incelerken, ticaret borsalarının ne olduğunu, neyi amaçladığını ve ticari hayat ile ilgili ne gibi düzenlemeler yaptığını anlamak mümkün olacaktır.

Ticaret borsalarının en önemli faydası aslında devlete olan desteğidir. Bu borsalar yaptıkları aktivitelerle devlete direkt olarak maddi yardımda bulunmasalar bile, işleyişleri açısından devlet ekonomisine oldukça faydalıdırlar. Örneğin ticaret borsaları sayesinde çiftçilerin ellerindeki malların gerçek değerleriyle başka alıcılara ulaşması, devletin tarım sektörüne yaptığı destekleme yatırımlarını azaltarak devletin bütçesine olumlu bir katkı yapmaktadır. Çünkü ticaret borsalarının olmadığını düşünürsek, çiftçinin elindeki mallara kendi başına alıcı bulması gerekirdi veya devletin çiftçileri mağdur etmemek adına çiftçinin elindeki malları alarak ihtiyacı olan başka alıcılara dağıtması gerekirdi. Böyle bir işleyiş, devletin ekonomik kaynaklarında olumsuz bir etkiye yol açardı ve tarım sektöründe çalışmakta olan insanlar yeterli kar edemedikleri için işlerini bırakma noktasına gelirlerdi. Dolayısıyla, ticaret borsalarının tarım sektörü için önemi ve faydası çok büyüktür.

Ticaret borsalarının devlete olan desteği yukarıdaki örnekle sınırlı değildir. Şöyle ki; ticaret borsası kontrolünde yapılan her alış ve satış işleminin ticaret borsasına tescil işlemi yapılması zorunludur. Bu da demektir ki; tescil edilen ticari işlemlerden kaynaklanan vergiler eksiksiz olarak devlete ödenmektedir. Ancak ticaret borsalarının olmadığı bir durumda, kayıt dışı alım ve satım işlemleri oldukça fazla olacaktı ve devletin bu işlemlerden maddi olarak zararı olacaktı. Dolayısıyla KDV gibi devletin aldığı vergiler, ticaret borsaları sayesinde kaybolmadan devletin kasasına gitmektedir.

Devlet ile ticaret borsaları arasındaki ilişki elbette tek yönlü değildir. Ticaret borsaları devlete oldukça fazla katkıda bulunurken, devletin de ticaret borsalarına katkıları mevcuttur. Ticaret borsasında yapılan tescil işlemlerinde, devlet yapılan işlem sonucunda aldığı stopaj vergisinde indirim yapmaktadır. Ticaret borsasına kayıtlı olmadan yapılan bir ticari işlemde alınan verginin yüksek olması, yatırımcıların ticaret borsalarını tercih etme sebepleri arasında yer alır. Dolayısıyla, ticaret borsaları sayesinde alım ve satım yapmakta olan yatırımcılar ödedikleri vergi miktarında önemli derecede azalma görmektedirler. Bu durum, ticari hayatın ticaret borsaları sayesinde daha da hareketlenmesini sağlamıştır.

Ticari hayatın kolaylaşmasına da katkıda bulunan ticaret borsaları üreticiler açısından da oldukça faydalıdır. Üreticiler normal şartlarda ticaret borsalarının yokluğunda ellerindeki malları satmak üzere Pazar arıyorlardı. Ancak büyük miktarlarda olan ürünlerini satmak için alıcı bulamamaları, zarar etmelerine neden olmakta ve yaptıkları işlerden vazgeçmelerine sebep olmaktaydı. Ancak ticaret borsaları, çok geniş bir alıcı pazarı yaratarak üretilen ürünlerin üreticilerin elinden hızlıca çıkmasını sağlamakta ve üreticilere yeni ürünler üretmek için maddi imkân sağlamaktadır.

Son olarak, alım ve satım işlemlerinden kaynaklanan sorunlar her zaman olabilir. Bireysel olarak bile ticaret yapıldığında mutlaka bir takım sorunlar ile karşılaşılır. Ancak bireysel olarak bu sorunları çözmek istediğimizde işlemler oldukça uzundur ve sonuç alınması da kesin değildir. Oysa ticaret borsaları sayesinde ikili anlaşmazlıklar kolaylıkla sonuca bağlanabilmektedir. Ticaret borsası üyeleri arasında yaşanan sorunlar vakit kaybı olmadan hakem heyeti sayesinde çözüme ulaştırılır. Bu durum ise ticari hayatın hızlı ve eksiksiz işlemesi açısından oldukça önemlidir.

İnternetten para nasıl kazanılır risk almadan demo hesapla öğrenin. Ücretsiz indirmek için tıklayın.