Sermaye Artırımı Nedir? Nasıl Yapılır? (Borsa nasıl oynanır)

Sermaye artırımı, borsada işlem gören şirket hisselerinin fiyat değişimleri üzerindeki en önemli etkenlerden biridir. Yatırımcılar alış ve satış talimatları vermeden önce, sermaye artırımı durumunu göz önünde bulundururlar. Çünkü tecrübeli yatırımcılar, diğer yatırımcılarında sermaye artırımı durumuyla yakından ilgili olduğunu ve kararlarını etkileyecek en önemli sebeplerden biri olduğunun farkındadırlar. Peki, sermaye artırımı olarak adlandırılan durum nedir ve neden bu kadar önemlidir?

Yatırımı İnternetten Yapın, 100 KAT Karlı Çıkın!
Bilgi Almak için Tıklayın.

Sermaye artırımı, şirketlerin isteğe bağlı veya zorunlu nedenlerden dolayı yaptığı bir işlemdir. Şirket için birçok faydası varken, yatırımcılara olan faydası, kısa vadede hissedeki belirsizlikten dolayı net bir şekilde gözükmese de uzun vadede yatırımların başarılı olması durumunda bilançolardaki iyimser beklentiyle görülebilecektir.

Sermaye Artırımı Nedir?

Sermaye artırımı kısaca şirketin bilançosunda gözüken sermayesinin belirli bir miktar artırılmasını ifade eder. Bu işlem, zorunlu nedenlerle yapılabileceği gibi isteğe bağlı sebeplerden dolayı da yapılabilir. Sermaye artırımının temelinde şirketlerin yeni sermaye yaratma isteği yatar ve şirketin bu sermayeyle yapabileceği olası yatırımlarda sermaye artırımının hedefleri arasındadır. Ancak, eğer sermaye artırımı zorunlu nedenlerden dolayı yapılıyorsa sebepler çok daha farklı olabilir. Örneğin, şirketin sermayesinin kanunda belirtilen asgari sermaye sınırının altına düşmesi zorunlu sermaye artırımı nedenlerinden birisi olabilir. Bu sebeplerin dışında, şirketin yeni yatırımlar yapmak istemesi, bilançosunun güçlenmesini istemesi ve bilanço güçlenmesi sayesinde yeni kredi alarak daha büyük yatırımlar yapabilmesi sermaye artırımının arkasındaki önemli sebeplerden sayılabilir.

Sermaye artırımı ise bedelli ve bedelsiz olmak üzere iki şekilde yapılabilir.

Bedelli Sermaye Artırımı

Öncelikle bedelli sermaye artırımı dediğimiz olay, şirketin kendisine yeni kaynaklar yaratmak amacıyla piyasa değerini belirli bir oranda artırmasıdır. Şirket hisselerini daha önceden elinde bulunduran ortaklar, yeni dağıtılan hisselere belirli bir bedel ödeyerek sahip olurlar ve şirketteki paylarını sermaye artırımı öncesine göre aynı düzeyde tutarlar. Hissede daha önce ortaklığı bulunan yatırımcılar rüçhan haklarını kullanarak sermaye artırımına katılmış olurlar. Yeni yatırımcılarda eğer aksi bir durum yoksa sermaye artırımına katılabilirler.

Peki, şirketin sermayesi artarken hissedarların yüzdelik olarak ortaklığı nasıl sabit kalır? Bir hisse senedi örneğinden devam edersek, bedelli sermaye artırımı yapan bir şirket, yatırımcılarına yeni hisselerden alma hakkı tanır. Sermayesi 1.000.000 TL olan bir şirket %100 bedelli sermaye artırımıyla 1.000.000 TL’lik yeni hisse senedi arz eder. Daha önceden o hisse senedine sahip olan yatırımcılar ise ellerindeki miktar kadar senet aldıkları durumda, ilk baştaki ortaklık yüzdesini korumuş olur. Örneğin 1000 lota sahip bir yatırımcı senet adedini 2000 lota çıkarır ve sonuç olarak böylece yüzdesi korunur.

Bedelli sermaye artırımı sonucunda yatırımcılar, rüçhan hakları sayesinde sermaye artırımından yararlanabilirler. Rüçhan hakkının ne olduğunu anlayarak bedelli sermaye artırımına yatırımcıların nasıl katılacağı hakkında net bir fikir sahibi olabileceğimizi düşünüyorum. Rüçhan kelimesinin anlamına bakarak rüçhan hakkının ne olduğunu kolaylıkla anlayabiliriz. Rüçhan sözlük anlamına göre öncelik demektir ve bedelli sermaye artırımının bir parçası olan rüçhan hakkı, daha önceden o hisseye sahip olan yatırımcılara, yeni arz edilen hisse senetlerini öncelikli olarak alma hakkı tanır.

Borsayı takip eden yatırımcıların mutlaka gördüğü, hisse senedinin kısaltılmış kodunun yanında “r” harfinin yazması, o payın bedelli sermaye artırımı yapmış olan hisse senedinin rüçhan hakkı olduğunu belirtir. Rüçhan hakkını sadece o hisse senedine daha önceden sahip olan yatırımcılar kullanabilir.

Rüçhan hakkının kullanılması için yatırımcılara belirli bir süre verilmesi gerekmektedir. Bu süre 15 günden kısa olamaz ve 60 gün süresini aşamaz. Bu sürenin bir alt sınırının olması, yatırımcılara verilen nakit temin etme süresi olarak düşünülebilir. Çünkü 15 günden daha kısa bir süre içerisinde rüçhan hakkının sona ermesi, yatırımcıların rüçhan hakkını kullanmaları için gereken nakit miktarını karşılayamamalarına sebep olabilir.

Bedelsiz Sermaye Artırımı

Bedelsiz sermaye artırımında ise bedelli sermaye artırımından farklı olarak şirketin piyasa değeri değişmez. Bu artırımda değişen durum ise şirketin ödenmiş sermayesidir. Piyasa değerinin değişmemesinin sebebi ise yatırımcılardan herhangi bir bedel istenmeden yeni hisselerin onlara verilmesidir. Dolayısıyla, bedelsiz sermaye artırımı sonucu şirketler kendilerine yeni finansman sağlamazlar.

Peki, hisse senedi sayısı artan bir şirketin piyasa değeri neden değişmez? Çünkü bedelsiz sermaye artırımının yapıldığı gün hisse senedinin fiyatı bedelsiz sermaye artırımının oranı kadar değer kaybeder. Örnek vermek gerekirse; 5,00 TL fiyata sahip olan bir hisse senedi, %50 bir bedelsiz sermaye artırımıyla yeni güne 2,50 TL’den başlayacaktır ve daha önceden o hisse senedine sahip olan yatırımcıların senet sayıları iki katına çıkacaktır.

Bedelsiz sermaye artırımda amaç, biriken kaynakların şirketin ödenmiş sermayesine dâhil edilmesidir. Bu durumu şöyle anlatalım ki anlaşılır olsun; şirketin normalde bir piyasa değeri ve ödenmiş sermayesi vardır. Örneğin, şirketin piyasa değeri 2.000.000 TL ise ve bunun 500.000 TL’si ödenmiş sermaye ise bedelsiz sermaye artırımıyla şirketin piyasa değeri değişmez. Ancak ödenmiş sermayesi 500.000 TL’den bedelsiz sermaye artırımı oranı yüzdesince yükselir.

Sermaye Artırımı Nasıl Yapılır?

Sermaye artırımının yukarıdaki gerekçelerden dolayı yapıldığından bahsettik. Peki, şirketler sermaye artırımı sürecini nasıl işletirler ve nasıl yaparlar? Öncelikle, borsada işlem gören şirketlerin anonim şirket olduğunu söylemekte fayda var. Anonim şirket, belirli bir sermayesi olan ve payları eşit şekilde bölünmüş olan şirketlerdir. Dolayısıyla, borsada işlem gören şirket hisseleri de payları eşit şekilde bölünmüş olan ve belirli birer sermayesi olan şirketlerdir. Asıl konumuz borsa olduğu için anonim şirketlerdeki sermaye artırımından bahsetmek daha doğru olur.

Öncelikle sermaye artırımı yapmak isteyen şirketin genel kurulu toplanarak sermaye artırımı yapma durumunu tartışır ve gerekçeler gösterilerek oylamaya sunar. Türk Ticaret Kanunu’na göre belirtilen 2/3 çoğunluğun sağlanması durumunda ise sermaye artırımı yapılmasına karar verilmiş olur. Genel kurulun karar alma süreci içerisinde, sermaye artırımı oranının ne olacağı, hangi kaynaklardan karşılanacağı, rüçhan hakkı kullanımının durumu gibi konularda tartışılarak karara bağlanır ve yapılması gereken işlemler başlatılarak sermaye artırımı süreci başlatılmış olur.

Sermaye artırımının yapılabilmesi için bir diğer önemli şart ise şirketin önceki sermayesinin ödenmiş olması ve borsadaki şirketler halka açık olduğundan dolayı Sermaye Piyasası Kurulu’ndan alınması gereken izindir. Gerekli işlemler yapıldıktan sonra sermaye artırımı dolayısıyla çıkarılacak olan yeni hisse senetleri, Takasbank ve Merkezi Kayıt Kuruluşu’na bildirilerek sermaye artırımı işlemi gerçekleşmiş olur.

Sermaye artırımı yapılırken bilinmesi gereken bir diğer önemli durum da sermaye artırımında kullanılacak olan iç kaynakların maddi değeridir. Bedelsiz sermaye artırımında kullanılan gayrimenkuller gibi değeri kesin olmayan varlıkların sermaye artırımı sürecine dâhil edilebilmesi için, mahkemece atanmış bilirkişilerin devreye girmesi gerekir. Mahkemece atanmış bilirkişi, değeri net olarak saptanamayan varlıkların değerlerini belirleyerek, bu gayrimenkullerin sermaye artırımında kullanılmasına imkân tanır.

Ücretsiz eğitim almak ve demo hesabı indirmek için tıklayın.