Aracı Kurum Nedir? Görev ve Faaliyetleri Nelerdir? (Borsa nasıl oynanır)

Borsalarda aracı kurumların büyük bir önemi vardır ve diğer finans piyasalarına göre çok daha fazla göre üstlenmektedirler. Özellikler de alım – satım emirleri konusunda aracı kurumlar ile yatırımcılar arasında bir güven bağının oluşması hem yatırımcının sağlıklı bir şekilde birikimlerini değerlendirmesi açısında hem de yatırımlarının güvenliği açısından büyük bir önem arz etmektedir.

VİOP İşlemlerine Risk Almadan Sanal Para Yüklü Deneme Hesabı ile Başlayın!
Ücretsiz İndirmek için Tıklayın.

Borsalarda aracılık hizmetleri; kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına, kendi namına, başkası hesabına alım – satım işlemleri yapmayı içermektedir. Sermaye piyasasında aracıların iki türlü faaliyetleri söz konusudur. Bunlardan ilki; birincil piyasa faaliyetleri yani menkul kıymetlerin ihracına aracılık etmeyi içerir. Diğeri ise; ikincil piyasadaki faaliyetleri yani ihraç edilmiş olan menkul kıymetlerin alım – satım işlemlerine aracılık etmeyi kapsamaktadır.

Şimdi borsada aracılık hizmeti ile ilgili konulara detaylı bir şekilde göz atalım:

Aracı Kurum Nedir?

Daha fazla açıklamak gerekirse; menkul kıymet ihraç edip fon talep edenler ile menkul kıymetler karşılığında fon arz edenler arasında aracılık etmek, menkul kıymetleri elinde bulunduranlar arasında aracılık etmektir.

Borsalarda alım – satım yapan yatırımcılar için ikinci grup aracılık hizmetlerinin önemi vardır ve bu grup borsa üyeleri olarak bilinmektedir. Ülkemizde geçerli olan aracı kurum mevzuatımıza göre; aracılık faaliyetleri ile aracı kuruluşlar Seri: V No: 46 Tebliğ ile düzenlenmektedir. Bu tebliğe göre; aracı kuruluşlar Sermaye Piyasası Kanunu m. 30/1’de sayılan faaliyetlerden en az birini yerine getirmek için Kurul’dan yetki belgesi almış aracı kurum ve bankaları ifade eder. Buna rağmen sermaye piyasası mevzuatında aracı kurum tarifi, anonim şirket statüsünde kurulmuş ve bankalar dışında kalan kuruluşları kapsamaktadır.

Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenmiş olan aracılık faaliyetlerini ve mevzuata uygun olarak işlem yapan aracı kurumlara yetki belgesi verilmiştir. Aracı kurumların faaliyet konuları ise;

• Sermaye piyasası araçlarının halka arz yoluyla veya halka arz edilmeksizin satışı,
• Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının alım – satım işlemlerine aracılık,
• Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri dahil her türlü türev araçların alım – satım işlemlerine aracılık,
• Menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhütleri ile alım – satımına aracılık (repo – ters repo)
• Yatırım danışmanlığı,
• Portföy işletmeciliği veya yöneticiliğidir.

Aracı Kurumların Kuruluş Şartları

Aracı kurumların kurulabilmesi ve faaliyete geçebilmeleri için çeşitli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. Anonim şirket olmaları, belli bir ödenmiş özsermayeye sahip olmaları gibi belli başlı önemli şartlar söz konusudur.

İşte bu şartlar:

• Anonim şirket şeklinde kurulma,
• Hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması,
• Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkartılması,
• Sermayenin yapılacak aracılık faaliyetlerinin türlerine göre tebliğle belirlenen miktardan az olmaması,
• Esas sözleşmenin kanun hükümlerine ve Kurul düzenlemelerine uygun olması,
• Kurucuların aracı kurum kurucusu ve ortağı olmanın gerektirdiği mali güç ve itibara sahip olması.

Borsalarda birikimlerini değerlendirmek amacıyla yatırım yapmak isteyen kişilerin, büyük bir dikkat göstermeleri gereken konu aracı kurum seçimi konusudur. Yatırımcıya en iyi olanakları sunmaları, düşük komisyon ücreti almaları ve her şeyden önemli olarak yasal, mevzuatlara uygun olduklarını belgeleyen yetki belgelerinin olması gerekir. Yatırımcıların bu konularda da bilgi sahibi olması ve aracı kurum seçimini doğru bir şekilde yapması dolandırılmaması ve birikimlerinin güvenliği adına büyük bir önem taşımaktadır.

Aracılık Faaliyetleri Nelerdir?

Aracılık faaliyetleri ile ilgili olarak çıkarılan tebliğe göre; sermaye piyasasında aracılık, sermaye piyasası araçlarının, yetkili kuruluşlar tarafından kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına veya kendi namına başkası hesabına ticari amaçla alım – satım işlemlerini kapsamaktadır. Bu aracılık faaliyetlerini ise Sermaye Piyasası Kurulu’ndan yetki belgesi almış kurumların yürütmesi yasaldır. Aracılık faaliyetleri tebliğe göre; halka arza aracılık ve alım – satıma aracılık şeklinde olmaktadır.

Halka Arza Aracılık

Yeni ihraç edilen veya önceden ihraç edilmiş olup ilk defa halka satılan sermaye piyasası araçlarının satışına aracılık faaliyetlerini kapsar. Önceden ihraç edilmiş olan ama ilk defa halka satılacak olan sermaye piyasası araçlarının halka arzı birincil piyasa işlemlerindendir.

Halka arza aracılık faaliyetleri; en iyi gayret veya yüklenimli aracılık / aracılık yüklenimi şekillerinde yapılmaktadır. En iyi gayret aracılığı, kurul kaydına alınan sermaye piyasası araçlarının izahnamelerinde gösterilen süre içinde satılmasını, satılmayan kısmın ise satışı yapana iadesini veya bunları satın almayı daha önceden taahhüt etmiş olan üçüncü kişilere satılmasını ifade eder.

Aracılık yüklenimi ise kurul kaydına alınan sermaye piyasası araçlarının; halka arz yoluyla satılmasının ve satılmayan kısmının, bedeli satış süresi sonunda tamamen ve nakden ödenerek satın alınmasını kapsar. Buna bakiye yüklenim adı verilir. Aynı zamanda bedeli satışın tamamlanmasından önce aniden ödenmek şartıyla tamamını satın alarak halka satılmasını da içerir. Buna da tümünü yüklenim adı verilmiştir.

Alım – Satıma Aracılık

Alım – satım işlemlerine aracılık, önceden ihraç edilmiş sermaye piyasası araçlarının aracı sıfatıyla ve ticari amaçla salım – satım işlemlerini kapsamaktadır. Daha önceden ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının borsa içinde veya dışında ikincil piyasada alım satımına aracılık etmektedir. önceden ihraç edilen sermaye piyasası araçlarının borsalarda ilk defa alım – satım işlemlerine açılması ise halka arza aracılık faaliyetleri arasında sayılmaktadır.

Alım – satım işlemlerine aracılıkta müşteri ile kurum arasında genel bir çerçeve sözleşmesi yapılmaktadır. Ancak bu sözleşme sonrasında müşteri emirleri kabul edilebilmektedir. Aracı kurumlar, ülkemizde Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin almak ve Kurul’ca belirlenen esaslar dahilinde borsada işlem gören ve görmeyen hisse senetleri üzerinde işlem yapabilirler.

100.000 TL sanal para yüklü VİOP deneme hesabı ile risk almadan yatırım yapmayı öğrenmek için tıklayın.